TE KONVERTUARIT DHE TIPOLOGJIZIMI I VETEDIJES FETARE
NE SHOQERINE BASHKOHORE


Shkruan: Ferdi Kamberi


Të flasësh për konvertimin dhe tipologjizimin e vetëdijës fetare në shoëqinë bashkohore, pa dyshim se nuk do të mjaftonte me kaq rreshta, sepse në paradigmën shkencore kërkon një analizë të thellë tologjike, filozofike, sociologjike etj.Debati për religjionin kohës së fundit ka marrë përmasa jashtëzakonisht globale, si në qartët kombëtare ashtu edhe në ato ndërkombëtare po debatohet për të. Temë diskutimi tani më është bërë diskursi mbi religjionin si një formë e vjetër e vetëdijës shoqërore, dhe procesi i konvertimeve që pothuajse ka marrë një hov të madh dhe natyrisht se kjo ka një ndikim si pozitiv ashtu edhe negativ.Në shoqëritë moderne apo sipas disa autorëve në postmodernizëm (lexo : Liotar – Dija në Gjendjn Postmoderne) ku ka një pluralizëm fetar, që secili mund ta shpërfaqë identitetin e tij fetar dhe të ketë lirinë e tij fetare të konvertimit, padyshim se kemi të bëjmë me shumë raste të konvertimeve.Siç dihet në shoqëritë moderne është i prirur më shumë indivdualizmi, individi ka një liberalizëm të theksuar, për arsye edhe ka martesa të përziera të konfesioneve të ndryshme, secili mund ta zgjedh partënerin e jetës së një konfesioni tjetër fetar dhe kjo do të ishte normale për ta, sepse në parim ekziston liria fetare.Megjithë kundërshtimet e organizatave fetare se një parim i tillë do të ishte i kundërt me botëkuptimin dhe besimin fetar.Mirëpo ky (procesi i konvertimit) në vendet ku ka një besim fetar me mazhorancë pa dyshim se ndikon negativisht tek rrethi, si pasojë e paragjykimeve të shumta dhe stereotipeve të krijuara, gjë që bënë që individi apo grupi shoqëror të shihet më ndryshe.Një rast të tillë duhet veçuar edhe në Kosovë ku për procesin e konvertimeve gjithnjë po hapen debate të shumta, duke kundërshtuar këtë shëndrrim apo duke u pajtuar me të. Edhe pse në fund të fundit secili religjion në doktrinën e tij thekson të drejtën e individit për vetëvendosjen e tij.

Konvertimi është një proces i shkallëshkallshëm i cili kërkon kohë, kur njerëzit për shkak të faktorëve si mobiliteti social, martesa, miqësia, migrimet e ndryshme etj. detyrohen të ndërrojnë përkatësinë e tyre fetare ata nuk bëjnë konvertim por një ndryshim të përkatësisë fetare nga një organizatë fetare në tjetrën.Mirëpo konvertim do të thotë shëndrrim i Unit dhe i sistemit kuptimor bazë, pra ky proces ka të bëjë me ndryshimin e identitetit dhe të përkatësisë në një situatë shoqërore.Me fjalë të tjera mund të themi se konvertimi është proces i vështirë dhe i komplikuar, ngase kërkon ndërrimin e sistemit fundamental, të ''data bazës'' së botëkuptimeve dhe këndvështrimeve, gjë që është e patolerueshme për ambientin e tij shoqëror, sepse influencon edhe perceptimin mbi vetë këtë rreth social nga i konvertuari mbi vetë rrethin social.

Konvertimet zakonisht janë më shumë të përhapura në vendet perëndimore, përkatësisht në SHBA, sepse aty ekziston multikulturalizmi dhe i ashtuquajturi “ Kazani i shkrirjes së kulturave “ Meltingpot ” ku sipas disa hulumtimeve theksohet “ se afër 40 % e popullatës amerikane së paku një herë kanë ndryshuar përkatësinë e tyre sektare (Roof & McKinney).Mirëpo kohëve të fundit një proces i konvertimit është duke u rritur edhe në Kosovë edhe pse Kosova njihet si një vend me mbi 90 % musliman.Rastet e fundit kanë ndodhur ku disa familje janë konvertuar nga identiteti fetar Islam në atë katolik, por ka pasur edhe raste të kundërta, gjë që jemi deshmitarë i asaj që po ndodh.Siç dihet Islami e kundërshton konvertimin, pra të kalosh nga besimi Islam në një besim tjetër ndalohet rreptësisht dhe personi i tillë quhet renegat.Mirëpo shtrohet pyetja pse ndodh një proces i tillë! Cilët janë faktorët që shkaktojnë këtë konvertim? A është e drejtë e individit të ketë të drejtën e konvertimit? Dhe sa ndikon kjo në rrethin ( shoqërinë) e tij,Këto janë disa prej pikave që jemi munduar t’i shqyrtojmë në këtë analizë sociologjike me pak rreshta.



Pse ndodh konvertimi

''Konvertimi në shoqërinë kosovare pavarësisht se çfarë thuhet dhe si thuhet, nuk është e vërtetë që miratohet lehtësisht nga shoqëria e gjerë''.Kjo tregon vetë faktin që pas rastit të përmendur më lartë kemi pasur dualizma të ndryshëm sa i përket kësaj qështje, ku një pjesë e kanë përkrahur idenë se është e drejtë e individit të përcaktohet për identitetin e tij fetar, apo ai mund të jetë edhe një ateist në kuptimin e plotë të fjalës. Sepse nuk jemi më në sistemet teokratike e totalitare ku ka mungesë të lirisë fetare dhe cënohet ajo e drejtë, por jetojmë në sistemet e demokracive bashkëkohore pikërisht liberale dhe neoliberale.Ndërsa pjesa tjetër ku bëjnë pjesë teologët dhe prijësit fetarë theksojnë se është kundër parimit dogmatik religjioz, pikërisht kundër Islamit konvertimi nga religjioni Islam në një religjion tjetër, por nga religjionet tjera mund të ketë konvertime dhe një parim i tillë është i lejuar.Shihet qartë se konvertimet në shoqërinë kosovare nuk mund të miratohen edhe aq lehtë si pasojë e shumë faktorëve si : mungesa tolerancës fetare edhe pse në parim ekziston toleranca fetare ndërmjet konfesioneve të ndryshme fetare, por kur bëhet fjalë për procesin e konvertimeve këtu kemi një “ Stop me ngjyrë të kuqe “ që tregon se shumica nuk mund të pajtohen me procese të tilla, dhe individi apo grupi në rast të konvertimit do ta ketë të vështirë të ketë raporte reciproke me rrethin në të cilin jeton.Këtu nuk mund të ketë tolerancë ndaj të konvertuarit sepse me ndërrimin e fesë së tij, ai (individi apo grupi) ndryshon, evoluon edhe në konceptet për shoqërinë, sjelljet e tij, mënyrën e përceptimit të raporteve ndërpersonale, etj.

Shikuar nga aspekti i dioptrisë sociologjike kemi të bëjmë me shumë faktorë që ndikojnë në procesin e këtij shëndërrimi-konvertimi. Si faktorë primar mund të konsiderohet çështja e besimit dhe botëkuptimit të individit apo grupit, gjë që tregon se ka mungesë të normave fetare në një organizatë fetare. Dhe kjo ndodh shpesh si pasojë e besimit të luhatshëm apo themi më mirë “besimtarë labil”.Pastaj kemi faktorët social dhe kohezionin shoqëror, kur në një religjion të caktuar ka mungesë të kontrollit social, sepse lidhja dhe integrimi i individëve në aktivitete të ndryshme fetare në parim mungojnë.Dhe si faktorë të tretë mund t’i përmendim edhe idetë apo botëkuptimet e ndryshme, që individi i gjenë në doktrinat e ndryshme dhe pas konvertimit ai (invididi) ndjenë një gjendje shpirtërore të mirë, motivuese, emocionale në përkatësinë fetare të re të tij.



Tipologjizimi i vetëdijes fetare në shoqërinë bashkohore



Shoqëria bashkohore karakterizohet për nga liberalizmi, kapitalizmi, shkenca, teknologjia, andaj edhe invidi ka një liberalizëm më të theksuar, një shpërfaqje të lirisë më shumë se sa më parë. Megjithëatë, sot të flasësh për një tipologji të till, padyshim se do të kërkonte një studim të vaçant, me faktin se në paradigmën shkencore kërkon një mund, kohë dhe intuitivisht një hiperinteresim jashtëzakonisht të lartë.Diskurset e shumta në nivel ndërkombëtarë kanë barë asisojë që sot jo vetëm prijësitë fetarë dhe teologët, por edhe shumë studiusë të shumë aspekteve të ndryshme që nga antropologjia, psikologjia, sociologjia, filozofia e të tjera t’i hyjnë një studim prelinear pikërisht këtij fenomeni, pra religjionit dhe vetëdijës fetare në shoqërinë bashkohore.Andaj para se gjithash për të dhënë një tipologjizim të vetëdijës fetare të përafërtë mbi religjionet si pikëmbështetje duhet të na shërbejnë komponentët e religjionit, andaj këto nuk kanë mundësi të jenë të barabartë duke marrë parasysh fazat e caktuara të zhvillimit të tyre, prandaj mund të veçojmë:

Religjionet Dogmatike

Religjionet Emocionale – etike

Religjionet Rituale (Tradicionaliste) dhe

Religjionet e Organizuara ‘’ [1]

1.Religjionet dogmatike - janë të karakterizuara në një nivel shumë të lartë të zhvillimit të mësimit fetar, ato ma shumë karakterizohën për nga dogmatizmi, pacenushmëria dhe në vehte mbërthejnë një fundamentalizëm, por edhe probleme të ndryshme shoqërore.Një tip praktik i këtij tipi sot është katolicizmi, përkatësisht kisha katolike, ajo përveq mësimit fetar të formuar ka edhe përgjigje për shumë qështje tjera që nuk janë të lidhura drejtëpërdrejt me jetën kishtare.

2.Religjionet emocionale – ky tip nënkupton avancimin e ndjenjave dhe të moralit, ‘’ Tipe të tilla sot mund të numërojmë religjionin budist, krishterizmin e hershëm dhe disa forma të jestës sektare të religjionit sot ‘’[2]

3.Religjionet ritual – zakonisht ky lloj tipi religjionit manifestohet me ritualizimin dhe format e ritualizimit të religjioneve siç rasti shumë fise indiane në SHBA, apo edhe në Australi e Zelandë të re, ku ende sot praktikojnë kultet dhe ritet e tyre të dikurshme.

4.Religjionet e organizuara – janë ato religjione moneteiste të cilat kanë strukturë të organizuar të mësimit fetarë, institucionit zyrtar apo bashkësisë fetare e cila organizon shërbesat dhe ka përgjegjësi për jetën fetare të atij religjioni.

Mirëpo ajo çka na pasqyrohet tek shoqëria është se përveq këtyre formave apo tipeve të religjionit ka edhe forma tjera, që më shumë merret shkenca e teologjisë në studimin e tyre, megjithëatë sipas mënyrës së sajimit religjionet i ndajmë në religjione të themeluara dhe të paraqitura në mënyrë të natyrshme.’’ Të parëve u dihet themeluesi p.sh.Buda – budizmi, ndërsa të dytat nuk kanë të caktuar themelues, por janë produkt i vetëdijës kolektive ‘’ [3]

Mirëpo në këtë drejtim është e domosdoshme të thiret edhe shkenca psikologjike, sidomos psikologjia e religjionit e cila studion mënyrën e përceptimit të religjionit, pastaj procesin e afilacionit si dhe mënyrën e përjetimit të religjionit nga indivdët dhe shoqëria.Në këtë kontekst ëshë e rëndësishme të flitet për një tipologji apo tipologjizim të vetëdijës fetare, gjithmon duke folur në kontekstin aktual, pra në shoqërinë bashkohore, gjë që kemi shumë tipologji.Andaj, mund të glorifikojmë disa tipe të vetëdijes fetare në shoqërinë bashkohore, megjithëse janë të shumta ato tipe, ne kemi klasifikuar vetëm tetë eventualisht nëntë prej tyre.

Tipet e besimtarit në shoqërinë bashkohore :

Tipi i besimtarit të Devotshëm – ky tip besimtari është i devotshëm, dhe praktikon vlerat dhe ritet fetare si dhe respekton identitetet tjera fetare. Për të me rëndësi është besimi i tij i lartë dhe devotshmëria e tij.Pothuajse në secilin religjion ka tipe të tilla, të cilët praktikojnë ritet e tyre fetare dhe janë kundër shpërfaqjes së dhunës, por anojnë ka një tolerancë në mes të religjioneve si dhe kanë një besim të devotshëm në fundamentin e doktrinës së tyre.

Tipi i besimtarit Fanatik – këtu kemi të bëjmë me një besimtar i cili çdoherë përdorë si instrument psikologjik religjionin (besimin e tij fetar), ndërsa në realitet ka mungesë të praktikave fetare, sepse në parim është besimtar në kuptimin figurativ. Kritikon të tjerët për mospërfillje të ritualeve fetare dhe veten e konsideron si tepër të integruar në organizatën fetare të cilës i përket, por realisht ai nuk praktikon ritet fetare të besimit të tij, ndërsa në masë mundet të ketë një ndikim social, prestigj, dhe një kredibilitet potencal si njeri besimtar.

Tipi i besimtarit Militanto-Radikal – tek ky lloj besimtari primare është ekstremizmi, ai i sheh vlerat moderne si të prapambetura dhe qëllimi i tij është kthimi në fundamentalizmin e dikurshëm të atij identiteti fetar të cilit i takon.Ky lloj besimtari mundohet me të gjitha mundësitë të ketë influence, sidomos tek rinia dhe të mbjellë tek ta urrejtje ndaj identiteteve tjera fetare.Propagandon me megalo-idetë e ndryshme, pastaj nxitë me të madhe urrejtje ndaj identiteteve tjera fetare dhe në fund ai flijon veten kinse në rrugën e shenjtë duke marrë jetën e njerëzve të pafajshëm, të cilin fakt parimisht pothuajse çdo doktrinë fetare e kundërshton. Megjithëatë këta tipa konsiderojnë vetën e tyre që janë në rrugë të drejtë dhe të etiketohen si të ,,shpëtuaritë,, ndërsa të tjerët, realisht që nuk i takojnë këtij grupi janë të etiketuar si të ,,humburitë,,.që do të shpërblehen me ferr në botën e amshueshme !

Tipi i besimtarit Laik – ky lloj besimtari është i veçantë për faktin se kohë pas kohe praktikon ritet e tij fetare, dhe mund të themi se ka disa njohuri elementare rreth konfesionit fetar të cilit i përket, edhe pse ndoshta ato njohuri janë minimale, por ka raste kur mund të jenë këto njohuri maksimale, të cilat individ të ndryshëm gëzojnë. Mirëpo karakteristikë tjetër e këtij besimtari është se ka prirje dhe njohuri shkencore, dhe religjionin e konsideron si formal. Për të religjioni nuk përmbanë ndonjë vlerë të madhe, sepse primare për të është ndarja e fesë (religjionit) nga shteti, e sidomos shtetin e sheh si superior në raport me religjionin.Ky tip besimtari është i pasionuar pas pushtetit, kapitalizmit, prestigjit, influencës sociale, me një fjalë këta tipa në shkencën e sociologjisë etiketohen si ,,elita,, më të mirët, d.m.th. përsonat që gëzojnë : pushtet, pasuri dhe prestigj ku si të till konsiderohen edhe nga masa e gjerë, megjithëatë këta tipa religjionin e kanë vetëm formalitet, apo shkojnë në kishë, xhami rrallë, apo ndonjëherë.

Tipi i besimtarit Agnostik i padiferencuar – Konsiderohen ata tipa të cilët, përveq të tjerave nuk kanë ndonjë devotshmëri të besimit edhe pse defacto i takojnë ndonjë religjioni, andaj me një fjalë mund të themi se ky tip edhe pse ndoshta beson apo jo në mbinatyrshmën prap se prap ekziston një luhatje në introspeksionin e tij.Pra, me çdo kusht çdo herë lyp të vërtetën dhe në kuptimin e asaj që nuk kanë ndonjë pozicion të qëndrueshëm. Agnostikët e padiferencuar janë kategori individësh që besojnë në limitet njerëzore dhe empirike të njohjes së realitetit të njëmendësisë objektive dhe prejardhjes së materies.Janë të padiferencuar në kuptimin e asaj që nuk kanë një pozicion të qartë qëndrimi lidhur me konceptet metafizike dhe fetare, siç janë Zoti, ringjallja, etj.Këta rrijnë në një gjendje vakumi për të vendosur se cila është e vërteta fetare, të padiferencuar, të pavendosur, konfuz, të hezituar, të mëdyshur... Agnostikët e padiferencuar vetëm në një plan janë të diferencuar: në atë që janë të padiferencuar! Labiliteti dhe ambivalenca e tyre i bën jo veprues dhe pak reaksionarë.Prandaj, prej këtyre vështirë të pritet ndonjë lëvizje e fuqishme sociale, fetare, apo politike, në çdo situatë a periudhë sepse veprojnë me dy mendje dhe bipolaritet besimesh.

Tipi besimtarit Ateist – Edhe pse shpesh thuhet për tipat ateist që nuk besojnë, nuk janë religjioz në kuptimin e plotë të fjalës, sepse vetë fjala ateist shprehimisht do të thotë mohimi i qenësisë (ekzistencës) së një "perëndie" (monoteizmit) ose shumë "perëndive" (politeizmit) apo të një "qenieve hyjnore" në përgjithësi.Mirëpo vetë fakti që ateisti shpeshherë paraqet pyetje rreth mbinatyrshmës dhe sipas shumë hulumtimeve të fundit që janë bërë, del në pah se edhe ateizmi në vehtë është religjion i cili manifestohet në forma të ndryshme.Mirëpo karakteristik e këtij lloji të besimtarit është se ky në parim është intelektual dhe si rrjedhoj të më tutjeshme e ka qëllimin e ngritjes së nivelit akademik se sa të zhvillimit religjioz. ''Ateisti është teist.Cdo ateist ka menyrën e tyre të të vështruarit të botës dhe origjinës së jetës e të universit.Ateistët kaën botëkuptimet dhe pikëpamjet e tyre për çështje të ndryshme sociale, morale, normative, politike, emocionale, filozofike, e të tjerë, sikur që ka një teist i devotshëm apo kuazi-besimtar.Ateistet ndoshta dallojnë më së tepërmi nga besimtarët religjioz nga ''liria'' që kanë për të mos qenë kategorik ndaj rregullave dhe ndaj bindjeve që kanë; nuk kanë një detyrim koshient apo inkoshient rigjid për ndjekur kulte të liderëve apo profetëve të caktuar; ateistët nuk kanë ndonjë ritual të automatizuar sikur besimtarët fetarë...

Të jesh ateist mohon Zotin, por pohon Natyrën, ligjësitë fizike-kimike të kozmosit.Në njëfarë kuptimi, ateisti është teist, pasi edhe ai koncentrohet në të bërit e pytjes së ngjashme me të besimtarit: kush jemi ne? Nga vijmë? Ku do të shkojmë? Cka përtej...? Ateistët sikur besimtarët e feve të ndryshme, mund të jenë të moderuar e tolerantë, dhe militantë apo fanatikë.Ekstremizmi nuk është eksluziv vetëm për besimtarët, por edhe për pabesimtarët.Të gjithë mund të bien në gracke të sjelljeve ''fundamentaliste'' dhe radikale, por struktura konative dhe konjitive e besimtarit është më e rrëmbyer. Nuk ka njerëz pa fe, por ka individë tek të cilët është më i theksuar introjektimi i bindjeve dhe normave me të cilat rritet dhe zhvillohet, që varet domosdoshmërisht nga konteksti social e kulturor, politik dhe etnopsikologjik. Ateisti nuk thotë nuk ka Zot, por përse nuk po mundem ta gjej atë. Ateisti është një thirrje për pafuqinë njerëzore që nuk po mundemi me fakte empirike, aposteriori, të kuptojmë dhe ta njohim Zotin. Kur ateisti thotë: nuk besoj në Zot, nuk është ekuivalente me imperativin filozofik-ontologjik: nuk ka Zot.

Tipi i besimtarit Liberal dhe Neoliberal – Për këtë lloj besimtari është primare vetëm liria shprehjes fetare, dhe shpërfaqja e identitetit fetar, sepse ky lloj besimtari është intelektual, i integruar. Dhe për të primare është shpërfaqja e identitetit fetar të tij, por dhe konfesioneve të tjera, si dhe bashkëpunimi ndërfetar siç ka qenë rasti me lëvizjen ekumenike.Këta tipa janë besimtarë të cilët në parimin e tyre thelbësor kanë lirinë, jo vetëm në komunitetin fetar që aty shërbejnë, por edhe jashtë atij komuniteti. Siç është rasti në Kosovë, bashkëpunimi ndërmjet Bashkësisë Fetare Islame të Kosovës me organizatat e shumta Protestante – Evangjelste, pastaj me Kishën Katolike, Kishën Ortodokse si dhe me shumë lëvizje tjera të reja që janë themeluar së fundi, sidomos pas përfundimit të luftës në Kosovë.

Tipi i besimtarit Postmodern – Karakteristikë e këtij lloj besimtari për dallim nga ai liberal dhe neoliberal është se në parim edhe ky është liberal, por te ky tip besimtari primare është shkenca, teknologjia, informatika, pra ky tip modernen e sheh si të kaluar dhe vazhdimisht krijon identitet të ri, evaluon , krijon një koncept të ri . Ky lloj besimtari ka besim tek shkenca, është tip intelektual, disa prej tyre besojnë në ekzistencën e UFO-ve dhe ardhjen e tyre, si dhe fenomeneve tjera jashtëtokësore.Por edhe një element tejet i rëndësishëm për këta tipa janë risitë, shpikjet shkencore dhe teknologjike, pra këta akomodohen shumë lehtë çdo risie të prodhuar nga postmoderniteti .

Tipi i besimtarit Scientolog – Një element në shfaqjen e besimit të Scientologjisë e cila lëvizje ‘’është formuar në vitin 1954, ku sot ka mbi 6,000 bashkësi të shërbimit fetar me misione të ndryshme, organizime me grupe në aktivite të ndryshme, ku në këtë religjion tani më që është zyrtarizuar nga një lëvizje, numëron afër 8 milion anëtarë në mbi 159 shtete me mbi 66 gjuhë të huaja ‘’ [4]

Një karakteristik që e bënë të vaçant këtë tipologji në shoqërinë bashkohore është se ky tip besimatari në parim është paqësor, kundër krimit, kundër shpërfaqjes se dhunës, kundër zhvillimit të konflikteve dhe luftërave të ndryshme si dhe ajo çka është më rëndësi të ky tip është ngritja e njeriut një spiritualitet tejet të vaçant dhe të lartë.

Përveq këtyre tipave në tipologjizimin e vetëdijes fetare në shoqërinë bashkohore, padyshim se ka edhe shumë të tjera tipe, që nuk do të mjaftonte të thuren me një punim të till të shkurtër.Mirëpo këto janë vetëm disa prej tyre të cilat janë jetojnë në shtetet e ndryshme , ku manifestohen me forma të ndryshme dhe në kuadër të shumë religjioneve sot.





--------------------------------------------------------------------------------

[1] Dr.Hasani Ismail ,, Probleme teorike nga Sociologjia e Religjionit, Prograf, Prishtinë 1996 fq 24-25

[2] Ibid fq.24

[3] Ibid fq. 25

[4] http://www.bonafidescientology.org, 2000-2007 Church of Scientology International. All Rights Reserved. Trademark Information for Scientology services.